Wyrok

z dnia 6 lipca 2006 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie

I OSK 1026/2005

1. Przyznanie funkcjonariuszowi równoważnika pieniężnego w trybie art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej nie powoduje po stronie pracodawcy wygaśnięcia obowiązku dostarczenia funkcjonariuszowi przysługującego mu według ustawy mieszkania i stąd pracodawca ma obowiązek przydzielić funkcjonariuszowi odpowiedni dla niego lokal mieszkalny, jeśli takowy posiada, ale ponieważ równoważnik, o którym mowa, stanowi ekwiwalent w zamian za należne funkcjonariuszowi mieszkanie, to w czasie jego pobierania tego, który świadczenie to otrzymuje, należy traktować tak jak osobę, w stosunku do której organ Służby Więziennej wykonał wynikający z ustawy obowiązek mieszkaniowy (przyznania mieszkania).
2. Również gdy małżonkowie są funkcjonariuszami uprawnionymi do lokalu "służbowego", to z zasady ich uprawnienia mogą być realizowane poprzez przydział jednego lokalu mieszkalnego zabezpieczającego należne im normy powierzchni mieszkalnej. Jeżeli zatem równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego jest zastępczą formą realizacji prawa funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego, to, w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, w przypadku kiedy jednemu z małżonków został przyznany tego rodzaju równoważnik, drugiemu z małżonków będącemu także funkcjonariuszem równoważnik taki nie przysługuje.

LEX nr 275533
275533
Dz.U.02.207.1761: art. 85; art. 89

Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska.
Sędziowie NSA: Zbigniew Rausz (spr.), Joanna Runge-Lissowska.
Protokolant: Justyna Nawrocka.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Sylwii Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 czerwca 2005 r., sygn. akt III SA/Gd 217/04, w sprawie ze skargi Sylwii Ł. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w G. z dnia 30 stycznia 2004 r. w przedmiocie równoważnika pieniężnego za brak mieszkania:
oddala skargę kasacyjną.

Jak wskazał Sąd w zaskarżonym wyroku, decyzją z dnia 30 stycznia 2004 r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003 r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 187, poz. 1831) w związku z art. 88 ust. 1, art. 89 ust. 1 oraz art. 91 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn.: Dz. U. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w K. z dnia 29 grudnia 2003 r. o odmowie przyznania Sylwii Ł. równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że Sylwia Ł. w dniu 2 grudnia 2003 r. złożyła u Dyrektora Zakładu Karnego w K. wniosek o przyznanie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. W uzasadnieniu decyzji odmownej organ stwierdził, że ekwiwalent z tytułu braku lokalu mieszkalnego został przyznany mężowi Sylwii Ł. i na podstawie przepisów o Służbie Więziennej świadczenie jej nie przysługuje. Organ odwoławczy uzasadniając decyzję wskazał, że zgodnie z art. 85 powoływanej ustawy uprawnieniem zasadniczym funkcjonariuszy w służbie stałej jest prawo do lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem członków rodziny określonych w art. 86 ustawy. Przedmiotowy równoważnik przysługuje funkcjonariuszowi, jeżeli on sam lub jego małżonek nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono mu kwatery stałej. Pobieranie przez funkcjonariusza tego równoważnika jest realizacją uprawnienia zastępczego w odniesieniu do prawa podstawowego określonego w art. 85 ust. 1 ustawy. W związku z tym, funkcjonariusza, który otrzymuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, należy traktować jako funkcjonariusza, wobec którego zrealizowano uprawnienia mieszkaniowe.
Zgodnie z art. 91 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Więziennej prawo do lokalu mieszkalnego nie przysługuje funkcjonariuszowi, którego małżonek spełnia warunki określone w pkt 1 i 2 tego przepisu. W sytuacji, gdy funkcjonariusz małżonek pobiera równoważnik, to należy go traktować jako funkcjonariusza, wobec którego spełniono uprawnienie mieszkaniowe. Tym samym jego małżonkowi takie prawo nie przysługuje.
Organ wskazał, że Sylwia Ł. i jej małżonek Krzysztof Ł. nie posiadają własnego lokalu mieszkalnego i decyzją z dnia 19 listopada 2003 r. Dyrektor Zakładu Karnego w K. przyznał Krzysztofowi Ł. równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania. Organ odwoławczy uznał na tej podstawie, że Sylwię Ł. należy traktować jako funkcjonariusza, wobec którego spełniono uprawnienie mieszkaniowe i nie przysługuje jej równoważnik.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Sylwia Ł. wniosła o uchylenie decyzji, ponieważ została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła organowi błędną wykładnię art. 89 ust. 1 i niewłaściwe zastosowanie art. 85 ust. 1 oraz art. 91 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Więziennej. Skarżąca twierdzi, że spełnia przesłanki do otrzymania równoważnika, a organ odmawiając jej świadczenia powołał się na te same przepisy, które były podstawą przyznania równoważnika mężowi. Treść przepisu art. 89 ust. 1 ustawy, bez odwoływania się do innych artykułów, stanowi, że równoważnik przysługuje każdemu funkcjonariuszowi w służbie stałej, jeżeli on lub jego małżonek nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu. Wobec tego, organ nie może stosować zawężającej wykładni wskazanego przepisu i pozbawiać skarżącą ustawowych uprawnień. W niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do ograniczenia uprawnień do przyznania równoważnika jednemu z małżonków, gdyż oboje spełniają ustawowe przesłanki do otrzymania świadczenia. Zdaniem skarżącej, podstawowym warunkiem, który przesądza o uprawnieniu, jest nieposiadanie lokalu mieszkalnego. Ponieważ skarżąca nie ma mieszkania, należy jej się przedmiotowy równoważnik pieniężny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę zważył, iż zagadnienie pomocy w sprawach mieszkaniowych dla funkcjonariuszy służby więziennej reguluje ustawa o Służbie Więziennej z dnia 26 kwietnia 1996 r. W niniejszej sprawie zastosowanie miały przepisy rozdziału 6 zatytułowanego "Mieszkania funkcjonariuszy". Artykuł 89 ust. 1 przedmiotowej ustawy stanowi, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub jego małżonek nie posiadają lokalu mieszkalnego, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu można wyróżnić trzy przesłanki uzyskania przez funkcjonariusza tego świadczenia. Otóż, musi on pozostawać w służbie stałej, po drugie, nie posiada mieszkania ani domu, jak również nie przydzielono mu kwatery tymczasowej, oraz, po trzecie, członkowie jego rodziny określeni w art. 86 ustawy nie mają mieszkania ani domu. Z ustaleń organów wynika, że w sprawie dwie pierwsze przesłanki są spełnione. Sylwia Ł. jest zameldowana na pobyt czasowy w lokalu przy ul. C. w K., który jest własnością osoby trzeciej Wandy M. Mąż skarżącej Krzysztof Ł. jako funkcjonariusz służby więziennej otrzymuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania. Organ II instancji uznał, że Krzysztof Ł. w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.s.w. jest małżonkiem, wobec którego spełniono w sposób zastępczy uprawnienia mieszkaniowe, równoznaczne z posiadaniem lokalu mieszkalnego.
Zgodnie z art. 85 ust. 1 u.s.w. funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem członków rodziny określonych w art. 86 oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. Z tego i dalszych przepisów wynika, że przy ustalaniu uprawnień funkcjonariusza istotne znaczenia posiada jego sytuacja rodzinna (zobacz np. art. 85 ust. 2, art. 86, art. 89 ust. 1 i 2, art. 91, art. 92 u.s.w.). Jak słusznie zauważył organ, przedmiotowy równoważnik jest świadczeniem zastępczym w stosunku do prawa podstawowego wynikającego z art. 85 u.s.w. i jego celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych funkcjonariusza i jego rodziny. Wypłata tego świadczenia nie jest bezwarunkowa. Nie przysługuje ono funkcjonariuszowi, którego małżonek posiada lokal mieszkalny lub dom, lub funkcjonariuszowi, który nie pozostaje w służbie stałej.
W danej sprawie oboje małżonkowie są funkcjonariuszami służby więziennej i spełniają kryteria przyznania równoważnika z tytułu braku mieszkania wynikające z art. 89 ust. 1 u.s.w. Sąd jest zdania, że celem takiego świadczenia jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny funkcjonariusza pozostającego w związku małżeńskim, dlatego może być przyznane tylko jednemu z nich. Wypłata świadczenia obojgu małżonkom prowadziłaby do sytuacji, w której rodzina otrzymywałaby świadczenie w podwójnej wysokości, co stanowi istotne naruszenie art. 89 ust. 1 w związku z art. 85 ust. 1 u.s.w.
Ze względu na powyższe, Sąd odrzucił jako bezpodstawny argument skarżącej, że art. 89 ust. 1 u.s.w. należy rozpatrywać bez odwoływania się do innych przepisów. Przepisy są jedynie jednostkami redakcyjnymi wypowiedzi normatywnych i stanowią część systemu prawnego. Nie można w sposób dowolny interpretować danych rozwiązań prawnych w oderwaniu od innych regulacji dotyczących tych samych kwestii, nawet jeżeli nie zawierają wprost odwołania do nich. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo odczytał przepisy oraz zastosował wykładnię systemową i funkcjonalną.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 czerwca 2004 r., sygn. akt III SA/Gd 217/04, złożyła Sylwia Ł., która wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając mu rażące naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 89 ust. 1 w zw. z art. 91 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761), polegającą na przyjęciu, że funkcjonariuszowi więziennemu w służbie stałej nie przysługuje równoważnik, gdy mąż skarżącej jako funkcjonariusz służby więziennej otrzymał równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania.
Zdaniem skarżącej, zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nie powinien się ostać w obrocie prawnym, albowiem narusza przepisy prawa materialnego wymienione w zarzutach.
Okolicznością bezsporną jest, że każdemu funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej (art. 85 ust. 1 ustawy). Jest to bezwzględne uprawnienie funkcjonariusza, które koreluje z bezwzględnym obowiązkiem zatrudniającego funkcjonariusza zakładu karnego do dostarczenia temuż lokalu mieszkalnego. Jedynym sposobem na zwolnienie się z tegoż obowiązku jest wypłacenie funkcjonariuszowi w służbie stałej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Zatem ustawodawca uznał, że każdy funkcjonariusz w służbie stałej otrzyma mieszkanie służbowe bądź równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania. O zakresie uprawnienia funkcjonariusza i obowiązku jednostki organizacyjnej stanowi art. 91 ust. 1 ustawy. Jest to jedyne ograniczenie ustawowe. Wynika z powyżej przywołanego przepisu, że lokalu mieszkalnego nie przydziela się funkcjonariuszowi tylko i wyłącznie w przypadku, gdy zajmuje on lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej, umowy najmu lub spółdzielczego prawa do lokalu, odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, lub dom, albo w przypadku gdy funkcjonariusz jest właścicielem lub współwłaścicielem w części odpowiadającej co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub dom, położony w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, albo gdy małżonek funkcjonariusza spełnia powyższe kryteria, bądź w przypadku zbycia przez funkcjonariusza lub jego małżonka własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub dom, położony w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Zatem prawodawca w sposób wyczerpujący w art. 91 ust. 1 w pkt 1 do 4 zawarł katalog zamknięty sytuacji, w których funkcjonariuszowi nie przydziela się lokalu mieszkalnego. Zwrócić jednak należy uwagę, że w art. 91 ust. 2 ustawy wprowadzono (umożliwiono) przyznanie lokalu mieszkalnego także funkcjonariuszowi, który spełnia kryteria określone w art. 91 ust. 1 ustawy. Tak więc, ograniczenia ustawowe do przyznania funkcjonariuszowi mieszkania na podstawie decyzji administracyjnej są bardzo wąskie, a ponadto Dyrektor Generalny Służby Więziennej w szczególnie uzasadnionych przypadkach nie jest nimi związany. Zatem, postanowienia art. 91 ust. 2 ustawy dowodzą, że wszelkie rozstrzygnięcia dotyczące przyznania funkcjonariuszowi mieszkania lub równoważnika winny być rozstrzygane na korzyść funkcjonariusza.
Przyjęcie przez WSA w Gdańsku, że w przypadku, gdy oboje małżonkowie są funkcjonariuszami służby więziennej i spełniają kryteria wynikające z art. 89 ust. 1, może być przyznane świadczenie tylko jednemu z nich, nie znajduje potwierdzenia w obowiązującym porządku prawnym. Podstawą do takiego rozstrzygnięcia nie jest bowiem art. 91 ust. 1 ustawy. Na mocy tychże przepisów nie zostali pozbawieni prawa do lokalu mieszkalnego funkcjonariusze, których małżonkowie nie otrzymują równoważnika z tytułu braku mieszkania. Także w art. 89 ust. 1 brakuje tej podstawy. W przepisie tym ustawodawca w sposób wyraźny i jednoznaczny wskazał, że równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania przysługuje funkcjonariuszowi, jeżeli on sam lub jego małżonek nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Ustawodawca nie pozbawił więc prawa do rzeczonego równoważnika pieniężnego funkcjonariusza, którego małżonek będący także funkcjonariuszem uzyskał prawo do tegoż równoważnika. Ustawa była nowelizowana, a mimo to ustawodawca takowych ograniczeń nie wprowadził. Dlatego też rozszerzająca wykładnia przepisów dokonana przez WSA nie może zasługiwać na aprobatę.
Ponadto, zdaniem skarżącej, należy zwrócić uwagę na cel i funkcję przepisów zawartych w rozdziale 6 ustawy "Mieszkania funkcjonariuszy". Ich podstawowym celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych funkcjonariuszy w stałej służbie. Równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania jest tylko substytutem, który nie zaspokaja potrzeb mieszkaniowych. Jest świadczeniem zastępczym, jak podał w uzasadnieniu wyroku WSA. W żadnym więc przypadku równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania nie można traktować jako świadczenie tożsame z lokalem mieszkalnym. Ustawodawca w żadnym przepisie nie zrównał tegoż świadczenia z lokalem mieszkalnym. Dlatego też przyjęcie, że wypłata równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania małżonkowi funkcjonariusza stanowi zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych - przydzielenie lokalu mieszkalnego - jest błędne.
Nadmienić także należy, że każdego z małżonków będących funkcjonariuszami w służbie stałej łączą z zakładem karnym dwa odrębne, niezależne od siebie stosunki prawne. Wzajemnie się one nie przenikają. Każdy z małżonków oddzielnie nabywa prawo do lokalu mieszkalnego, czy też prawo do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. Każdy z tych małżonków jest równy wobec prawa, a więc także wobec ustawy o Służbie Więziennej. Przepisy nie rozróżniają pozycji małżonków. Wręcz przeciwnie, traktują ich równo, co jest obowiązkiem konstytucyjnym. Ustawodawca nie wprowadził żadnych przywilejów dla jednego z małżonków, albowiem stanowiłoby to dyskryminację drugiego z małżonków. Gdyby więc nawet takowe przepisy były wprowadzone, to należałoby zakwestionować ich konstytucyjność. Zwłaszcza, że stosunki małżeńskie bywają różne i mogą być ułożone w dowolny sposób.
O ścisłym interpretowaniu przepisów ustawy świadczy wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 302/00 (LEX nr 77686), który stanowi, że "nawet wówczas gdy rodzice funkcjonariuszy lub jego małżonka posiadają dom lub lokal mieszkalny, ale nie są członkami rodziny funkcjonariusza w rozumieniu art. 86 ustawy z 1996 o Służbie Więziennej, to funkcjonariuszowi spełniającemu pozostałe przesłanki z art. 89 ust. 1 ustawy przysługuje z mocy ustawy równoważnik pieniężny z powodu braku mieszkania". Nie każda więc osoba - rodzice funkcjonariusza, czy też rodzice jego małżonka - zostali uznani za członków rodziny funkcjonariusza w rozumieniu art. 86 ustawy, choć są to członkowie jego rodziny, którzy z nim zamieszkują. Analogiczna sytuacja występuje w niniejszej sprawie, albowiem przyznanie równoważnika pieniężnego małżonkowi funkcjonariusza nie wyklucza przyznania funkcjonariuszowi prawa do tegoż równoważnika. Ustawodawca przyznaje równoważnik pieniężny funkcjonariuszowi, jeżeli zostają spełnione następujące przesłanki określone w ustawie. Po pierwsze, funkcjonariusz pozostaje w służbie stałej, po drugie, funkcjonariusz nie ma mieszkania ani domu, jak również nie przydzielono mu kwatery tymczasowej, po trzecie, członkowie jego rodziny określeni w art. 86 ustawy nie mają mieszkania ani domu (tak w uzasadnieniu wyroku z 10 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 302/00, LEX nr 77686, podaje NSA w Warszawie). Zatem, także według NSA w Warszawie przyznanie małżonkowi funkcjonariusza równoważnika pieniężnego nie stanowi przeszkody do przyznania równoważnika pieniężnego temuż funkcjonariuszowi. Identyczna interpretacja została zawarta w Forum Penitencjarnym (czerwiec 2005 r.) wydanym przez Centralny Zarząd Służby Więziennej - Ministerstwo Sprawiedliwości. Jest to informator płacowy funkcjonariusza Służby Więziennej, w którym podano: "Jeżeli oboje małżonkowie są funkcjonariuszami Służby Więziennej, to zgodnie z przyjętą interpretacją, każdemu z nich przysługuje prawo do tego równoważnika".
W powyższych okolicznościach skarżąca stwierdza, że kompetentne jednostki dokonały wręcz wykładni autentycznej spornych przepisów. Są to bowiem organy, które w sposób bezpośredni (wręcz jako strona) są zainteresowane rozstrzygnięciem. Zaprezentowaną powyżej wykładnią są związane jednostki podległe, a więc wszystkie zakłady karne, a także Dyrektorzy Okręgowi. Ponadto, oddalenie niniejszej skargi spowoduje powstanie dualizmu. Wszystkie bowiem jednostki, które podporządkowują się do tej wykładni, będą wypłacać obojgu małżonkom równoważnik pieniężny, a pozbawiona go będzie tylko i wyłącznie skarżąca. Wywołałoby to nierówność jej wobec prawa. Niedopuszczalnym jest, aby na podstawie tej samej ustawy jedni funkcjonariusze nabywali prawo do równoważnika pieniężnego, a inni nie. Byłoby to także niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Sylwię Ł. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 2 czerwca 2005 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw. Za chybiony uznać należy zarzut postawiony w podstawie kasacyjnej o rażącym naruszeniu przez zaskarżony wyrok prawa materialnego, a to art. 89 ust. 1 w zw. z art. 91 ustawy z dnia 26 czerwca 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 61, poz. 283 ze zm.), przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na przyjęciu, że funkcjonariuszowi więziennemu w służbie stałej nie przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, gdy jego małżonek jako funkcjonariusz służby więziennej otrzymał już taki równoważnik.
Artykuł 85 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej przyjmuje jako zasadę, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej. Zasada ta doznaje jednak ograniczenia w sytuacji określonej w przepisie art. 91 tej ustawy. Przepis ten określa przypadki, kiedy funkcjonariuszowi nie może być przydzielony lokal z zasobu mieszkaniowego, o jakim stanowi art. 87 (zasobu pozostającego w dyspozycji jednostek organizacyjnych służby więziennej). Jeżeli funkcjonariuszowi przysługuje prawo do otrzymania lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej, to prawo to może być realizowane albo przez otrzymanie przezeń decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego, albo w sposób zastępczy przewidziany w art. 90 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej poprzez przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego, albo lokalu mieszkalnego lub domu w ramach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, bądź w formie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania w sytuacji określonej w art. 89 ust. 1 cytowanej ustawy. Przyznanie funkcjonariuszowi równoważnika pieniężnego w trybie ww. art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej nie powoduje po stronie pracodawcy wygaśnięcia obowiązku dostarczenia funkcjonariuszowi przysługującego mu według ustawy mieszkania i stąd pracodawca ma obowiązek przydzielić funkcjonariuszowi odpowiedni dla niego lokal mieszkalny, jeśli takowy posiada, ale ponieważ równoważnik, o którym mowa, stanowi ekwiwalent w zamian za należne funkcjonariuszowi mieszkanie, to w czasie jego pobierania tego, który świadczenie to otrzymuje należy traktować tak jak osobę, w stosunku do której organ Służby Więziennej wykonał wynikający z ustawy obowiązek mieszkaniowy (przyznania mieszkania). To zaś, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, uniemożliwia przyznanie małżonkowi funkcjonariusza pobierającego przedmiotowy równoważnik, będącego również funkcjonariuszem Służby Więziennej, tego świadczenia.
Z przepisu rozdziału 6 omawianej ustawy o Służbie Więziennej zatytułowanego "Mieszkania funkcjonariuszy" należy wyprowadzić wniosek, że również gdy małżonkowie są funkcjonariuszami uprawnionymi do lokalu "służbowego", to z zasady ich uprawnienia mogą być realizowane poprzez przydział jednego lokalu mieszkalnego zabezpieczającego należne im normy powierzchni mieszkalnej. W przydziale bowiem, stosownie do treści art. 86 ust. 1, uwzględnia się małżonka funkcjonariusza i przysługujące mu normy mieszkaniowe, a zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy, o której mowa, przyznanie jednemu z małżonków będących funkcjonariuszami lokalu mieszkalnego stoi na przeszkodzie w otrzymaniu przydziału takiego lokalu od organu Służby Więziennej przez drugiego małżonka.
Innymi słowy, mimo iż w świetle art. 85 ust. 1 ww. ustawy każdy funkcjonariusz w służbie stałej ma prawo, jeśli nie zachodzą okoliczności przewidziane w cyt. art. 91 ust. 1 ustawy, do uzyskania "służbowego" lokalu mieszkalnego, to w przypadku funkcjonariuszy będących małżonkami prawo to może zostać zrealizowane co do zasady przez przydział jednego mieszkania. Ma to swoje konsekwencje przy realizowaniu przez małżonków będących funkcjonariuszami przysługującego im prawa do przedmiotowego równoważnika. Wprawdzie art. 91 ust. 2 przewiduje w szczególnie uzasadnionych przypadkach możliwość przydzielenia funkcjonariuszowi lokalu mieszkalnego, mimo iż w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej zajmuje już np. lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej, ale jest to wyjątek od zasady, o której wyżej mowa, i realizacja przydziału w tym trybie zależy od uznania organu Służby Więziennej wymienionego w tej normie. Realizacja przydziału lokalu na podstawie art. 91 ust. 2 zależy więc od woli organu, natomiast realizacja prawa funkcjonariusza do przysługującego mu z ustawy lokalu mieszkalnego jest obowiązkiem organu Służby Więziennej, który wypełni go albo wydając decyzję o przydziale funkcjonariuszowi mieszkania, albo jeżeli takowego nie posiada zrealizuje przysługujące funkcjonariuszowi uprawnienie w formie zastępczej. Jeżeli zatem równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego jest zastępczą formą realizacji prawa funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego, to, w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, w przypadku kiedy jednemu z małżonków został przyznany tego rodzaju równoważnik, drugiemu z małżonków będącemu także funkcjonariuszem równoważnik taki nie przysługuje. Z tych względów należy przyjąć, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem.
Prowadzi to do wniosku, że skargi kasacyjnej nie można uznać za zasadną i stąd na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę tę należało oddalić.